Kiedy spotkałam się po raz pierwszy z tym określeniem – brutalizm w architekturze nie miałam pojęcia czym jest i czym prędzej zapragnęłam się dowiedzieć. Szare tynki, surowy zbrojony beton, geometria i nieregularność kształtów, ogrom brył, ceglaste mury, blokowiska. Czy ten styl w architekturze może zachwycać? Czy może się podobać?
Brutalizm – nurt architektury późnego modernizmu. Powstał w końcu lat czterdziestych. Nazwa wywodzi się od francuskiego słowa brut i znaczy tyle co surowy. Najbardziej znanymi architektami nawiązującymi do brutalizmu (oni też wymyślili nazwę nurtu) byli Alison Margaret Smithson, Peter Denham Smithson i może jeszcze bardziej powiązany z tym nurtem – Le Corbusier i jego późnomodernistyczny blok mieszkalny Unité d’Habitation w Marsylii.
Polska również może pochwalić się przed znawcami brutalizmu potęgą betonu, a to za sprawą katowickiego dworca, który jest bardzo ciekawą konstrukcją kielichową. Żelbetonowe kielichy nawet dziś (choć ich projekt powstał w 1959 roku) pomimo grubej warstwy brudu i sadzy zdradzają fakturę surowego betonu z widocznym szalunkiem desek. I chociaż katowicki dworzec jest wizytówką brutalnej polskiej architektury, dziś grozi mu wyburzenie.
Czysta postać brutalizmu widoczna jest także w budynku Bunkier Sztuki zaprojektowanym przez Krystynę Różyską-Tołłoczko.
„Faktura ścian zewnętrznych jest jednym z najciekawszych elementów budynku. Powstała jako efekt odlewania murów z szalunku zbudowanego z desek, przyciętych pod różnym kątem. Stąd znalazły się tutaj odbicia struktury drewna. Autorem rzeźbiarskiego opracowania fasady jest Antoni Hajdecki (1927-1991). Główne wejście, zadaszone wywiniętą wstęgą betonową, zostało natomiast pomyślane jako pomost biegnący do traktu spacerowego Plant.”
Krytycy nigdy nie szczędzili architekturze brutalizmu nieprzychylnych słów. Zawsze pojawiał się w nich akcent wystroju i estetyki. Że zamiast przyciągać i zachwycać turystów, alienują i odstraszają. Że wielkie blokowiska zaburzają ład i harmonię miast. Że rodzą strach i obcość. Że szybko podlegają zniszczeniom i najbardziej widać na nich ślad czasu. Być może…
Myśląc o architekturze i znanych światowych zabytkach, które dane nam jest podziwiać na własne oczy lub tylko oglądać na zdjęciach czy w telewizorze najczęściej używamy pojęć typu: przepiękne, zjawiskowe. Jak nazwać brutalizm? Nie wiem jakie jest Wasze zdanie, ale dla mnie jest w tym stylu coś, co przyciąga i zachwyca ogromem, pokazując tym samym „małość” człowieka.
1. „I chociaż katowicki dworzec jest wizytówką brutalnej polskiej architektury” –
brutalistycznej będzie poprawniej.
2. Jednostka Mieszkaniowa ze zdjęcia znajduje się w Firminy-Vert. Marsylska wygląda tak: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Unité_d'Habitation_Marseille_2.jpg
Pozdrawiam i polecam stronę tematyczną: http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=542259
To ten sam budynek, lecz z innej strony.